Data e sotme
September 21, 2017

Trajanov: Dikush duhet të jetë përgjegjës për rastin Kezharovski

  1. Lidhja Demokratike ka parashtruar një iniciativë në Kuvend për krijimin e një komisioni anketues për hetimin e rastit të gazetarit Kezharovski apo rastit “Likuidimi” siç është i njohur në opinion. Për çfarë saktësisht bëhet fjalë?

Trajanov: Pas analizave të gjera për rastin “Likuidimi” ose më konkretisht për rastin që zhvillohet kundër gazetarit Tomisllav Kezharovski, ne si parti dhe unë si deputet kemi parashtruar një iniciativë për ndryshimin e Ligjit për mbrojtjen e dëshmitarëve. Paraprakisht ka pasur një marrëveshje që ky ligj të kalojë. Në thelb, ky ligj propozonte kategorizim të përgjegjësisë. Unë kam konsideruar që nuk është e njëjtë përgjegjësia e gazetarit nëse ai gjen dhe publikon informata dhe nëse zbulon identitetin e dëshmitarit të mbrojtur për dallim nga ata të cilët kanë informata në bazë të detyrës zyrtare. Përgjegjësia e tyre duhet të jetë më e madhe. Sidomos nëse gazetari vlerëson se ajo është në interesin publik edhe nëse dyshon që në thelb bëhet fjalë për një dëshmitar të rrejshëm. Por, ligji nuk ka kaluar. Rasti i Kezharovskit këto ditë përsëri u bë aktual dhe ky është një shembull klasik për të cilin mund të debatojë Parlamenti. Kam iniciuar formimin e komisionit anketues, i cili do t’i mbledhë të gjitha të dhënat relevante, të gjitha dëshmitë e rastit dhe në bazë të një shqyrtimi të tërësishëm do të konstatojë nëse shkelen të drejtat dhe liritë themelore të njeriut. Prandaj, mendoj se këtë iniciativë duhet ta mbështesin të gjithë deputetët. Me këtë, as rastësisht ne nuk e zëvendësojmë rolin e gjykatës dhe as nuk përzihemi në punën e saj. Ne duam që gjykata të jetë e pavarur, por gjithashtu nuk e pranojmë se vendimet e gjykatës nuk komentohen. Ne nuk pajtohemi që dëshmitari i mbrojtur të përdoret në të gjitha rastet. Ky është një instrument kur qeveria dëshiron të dërgojë dikë në burg. Ne mendojmë se kjo masë e posaçme hetimore duhet të përdoret në raste të jashtëzakonshme, siç është mbrojtja kundër terrorizmit, mbrojtja e interesave shtetërore ose për raste të rënda të krimit të organizuar. Deri tani në më shumë se 110 raste gjyqësore është përdorur instrumenti dëshmitari i mbrojtur dhe mendoj se me këtë në masë të madhe shkelen të drejtat dhe liritë themelore të qytetarëve.

  1. Pikërisht këtë e pretendoni edhe për rastin e Kezharovskit. Çfarë saktësisht mendoni me këtë? Cilat të drejta i janë shkelur atij?

Trajanov: Tomisllav Kezharovski, sipas asaj që kemi analizuar dhe sipas asaj që është shkruar dhe sipas deklaratave të dëshmitarëve, veçanërisht ato të dëshmitarit të mbrojtur “Breza”, konsiderojmë se ky dëshmitar nuk ka mundur të jetë i mbrojtur, sepse as nuk ka parë e as nuk ka dëgjuar se çfarë ka ndodhur saktësisht. Ai në atë kohë ka qenë në burg, kurse policia ka shkuar tek ai dhe ngadalë e ka përgatitur, ka motivuar ose ka detyruar me premtime të ndryshme se duhet të jetë dëshmitar në zbardhjen e vrasjes (në fshatin Oreshe). Nuk është e keqe që të përdoret kjo, por ai duhet të jetë një dëshmitar relevant. Më vonë ai ka zbuluar se ka qenë i detyruar që të bashkëpunojë. MPB-ja tashmë e dinte se kundër dy pjesëtarëve të policisë zhvillohet një procedurë hetimore, sepse kanë përgatitur një dëshmitar i cili nuk është i përshtatshëm për këtë punë. Kjo do të thotë se Kezharovski nuk mund të akuzohet se ka botuar informacione për identitetin e një dëshmitari të mbrojtur. Bëhet fjalë për një dëshmi e cila është marrë me shkeljen e ligjeve. Kjo dëshmi nuk është relevante, nuk është e përshtatshme. Ky faktikisht është një dëshmitar i montuar. Pasi është ashtu, nuk mund të merret një vendim gjyqësor në bazë të asaj dëshmie. Mendoj se këtu ka një shkelje të ligjit. Prandaj ne duhet ta pastrojmë këtë rast deri në fund që të mos na përsëriten rastet e këtilla edhe në të ardhmen.

Trajanov-i-Iskra

  1. A do të thotë kjo që mendoni se provat e mbledhura kundër gazetarit Kezharovski janë mbledhur në mënyrë të paligjshme?

Trajanov: Ndoshta në momentin e parë kur është parashtruar kallëzimi penal, ndoshta atëherë situata ka qenë e ndryshme. Por, më vonë dëshmitari i mbrojtur ka zbuluar publikisht se e kanë përgatitur për t’u përfshirë në procesin me një dëshmi të rrejshme. Në mungesë që të zhvillohet një proces kundër dy të dyshuarve në rastin “Likuidimi” (ish-prokurorit Ivica Efremov dhe gjyqtarit Ile Tanev), ata kanë menduar se përmes dëshmisë së një dëshmitari të mbrojtur do ta pastrojnë atë vrasje të urdhëruar. Por, të pandehurit në proces u liruan (në rastin “Oreshe”) dhe dëshmia e tij nuk është e vlefshme. Dhe tani nuk mund vetëm në bazë të faktit që Kezharovski ka botuar, dhe kjo nuk është e sigurt, të dhëna për identitetin e dëshmitarit të mbrojtur, të formohet një proces gjyqësor.

  1. Çfarë prisni nga ky komision? Çfarë doni të arrini me pastrimin e rastit “Likuidimi”?

Trajanov: Së pari e kemi hapur çështjen e përdorimit të një dëshmitari të mbrojtur në shumë procese gjyqësore. Së dyti, bëhet fjalë për një qëndrim të shprehur publikisht të një gazetari dhe për këtë arsye nuk mund të ndiqet penalisht dhe të mbajë përgjegjësi. Dhe nëse në bazë të gjithë aktivitetit të Kuvendit konfirmohet se janë shkelur të drejtat dhe liritë themelore të njeriut, atëherë unë mendoj se kjo është e mjaftueshme për t’u rishqyrtuar gjithë sistemi. Për mua po ashtu është e rëndësishme çështja nëse Këshilli Gjyqësor e ndjek këtë rast, sepse ai ka detyrë ta vlerësojë dhe ta shqyrtojë punën e gjykatësve. Ky është një shembull klasik në të cilin Këshilli Gjyqësor, sipas detyrës zyrtare, duhet ta shqyrtojë rastin dhe ta kontrollojë punën e të gjithë gjyqtarëve të cilët kanë marrë pjesë në këtë proces gjyqësor. Gjithashtu edhe Këshilli i prokurorëve publikë duhet ta vlerësojë dhe ta shqyrtojë punën e Prokurorisë Publike. Kush ka marrë pjesë dhe kush edhe më tej qëndron prapa një akuze të tillë të paqëndrueshme kundër Tomisllav Kezharovskit. Nuk mund që sistemi gjyqësor të arsyetohet se ata janë të pavarur. Duhet të ketë një varësi. Nuk mund të jenë të pavarur apo të izoluar edhe nga gazetarët. Puna e tyre duhet gjithmonë të jetë një objekt i analizave, diskutimeve, komenteve nga ana e opinionit, i cili mund të ushtrojë një presion të fortë që ata të gjykojnë në bazë të Kushtetutës dhe ligjeve dhe të jenë rezistente ndaj ndikimeve të mundshme politike apo ndikimeve të qendrave të biznesit dhe qendrave të tjera të forta, të cilat ndikojnë në miratimin e vendimeve gjyqësore.

  1. Nëse është ashtu zotëri Trajanov, atëherë si e vlerësoni Ju punën e gjyqtarëve dhe prokurorëve publikë?

Trajanov: Konstatimet tona përputhen me vlerësimet e ekspertëve të shumtë, të cilët bëjnë analiza dhe japin komente për gjendjen e gjyqësorit, kurse konstatimi është se ai nuk është rezistent ndaj ndikimeve politike dhe se ata në fakt punojnë nën presionin e qendrave të tjera të fuqishme dhe atyre që kanë ndikim. Nuk janë të pavarur. Prandaj, tani në rrjedhë është ndryshimi i Kushtetutës, sipas së cilës, në Këshillin Gjyqësor do të dominojnë gjyqtarët. Nga 15 anëtarë sa numëron këshilli, dhjetë do të zgjidhen nga radhët e gjyqtarëve. Nëse ata edhe më tej nuk mund të sigurojnë pavarësinë, atëherë ndoshta e tërë strategjia për reformat në drejtësi ka dështuar. Te prokurorët, problemi është se ata pranojnë çdo gjë që vjen nga MPB-ja. Ata menjëherë kërkojnë zbatim të hetimit apo tani ata vetë e zbatojnë atë dhe ajo që është e rëndësishme është se ata gjithmonë kërkojnë të përcaktohet masa e paraburgimit, e cila tani është një instrument për dënim. Nëse prokurori kryen një procedurë apo hetim, ai duhet t’i sigurojë të gjitha provat. Paraburgimi zgjat shumë, kurse gjykata është ndikuar fuqimisht nga prokuroria. Prokurorët publikë kanë një përgjegjësi të madhe për shkak se pranojnë kallëzime penale nga MPB-ja, pa pasur një mbështetje me dëshmi dhe menjëherë kërkojnë të përcaktohet masa e paraburgimit. Kjo duhet të zgjidhet në një mënyrë tjetër sepse kështu në masë të madhe rrezikohen të drejtat dhe liritë themelore të njeriut. Dhe çfarë ndodh? Gjykata përcakton masën e paraburgimit që zgjat një, dy, gjashtë muaj apo një vit. Kështu, gjykata në procedurën e mëtejme duhet ta mbulojë paraburgimin me një dënim me qëllim që të akuzuarit më vonë të mos mund të kërkojnë dëmshpërblim. Dhe kështu këto gjëra lëvizen në rreth.

  1. Protestat janë aktuale, ndoshta si një mënyrë për të shprehur revoltën ose mungesën e një tjetër mënyre për të siguruar njerëzit drejtësinë e tyre. Si e vlerësoni Ju këtë mënyrë të sigurimit të të drejtave dhe lirive themelore të njeriut?

Trajanov: Kam frikë se ngadalë shndërrohemi në një shoqëri të konflikteve. Në kushte kur nuk funksionojnë institucionet demokratike, njëra nga mundësitë ose përfitimet demokratike po ashtu është edhe shprehja e pakënaqësisë përmes protestave. Por, jo gjithmonë protestat janë paqësore. Ka edhe trazira, përdoret një retorikë krejtësisht të ndryshme, e cila ndonjëherë është edhe ekstreme. Por, kjo është pjesë e jetës pluraliste dhe ne duhet të mësohemi me të. Në Maqedoni është specifike ajo që me siguri ka probleme me të cilat ballafaqohen qytetarët, por nuk ka  kush t’i artikulojë kërkesat e tyre dhe t’i thotë publikisht. Kjo është ashtu për shkak se opozita një kohë të gjatë është jashtë Parlamentit dhe nuk vepron publikisht. Kështu fillon një proces të grupimit të qytetarëve të cilët veprojnë në mënyrë të pavarur nëpërmjet protestave, debateve dhe formave të ndryshme të tjera demokratike nëpërmjet të cilave e shprehin frikën e tyre.

  1. Ky nuk është rasti i parë që Kuvendi të formojë një komision anketues, i cili debaton për ndonjë rast gjyqësor. I tillë ishte rasti “Sopot”. Atëherë të akuzuarit, pas konkluzionit të Kuvendit, ishin liruar nga fajësia. Sa komisionet e këtilla nuk janë, ndoshta presion mbi gjyqësorin?

Trajanov: Nëse ka dyshime për ndonjë rast se nuk respektohen procedurat, se nuk janë siguruar dëshmi të forta, atëherë ai është një sinjal se diçka ndodh në sistemin gjyqësor, se ai nuk vendos në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet. Nëse ka dyshime të tilla, atëherë Këshilli Gjyqësor si pjesë e atij sistemi gjyqësor duhet ta rishqyrtojë punën e gjyqtarëve, kurse institucioni tjetër është edhe Avokati i Popullit, i cili do të duhet të diskutojë kur do të vlerësojë se ka shkelje të drejtave të njeriut. Në atë rast edhe Parlamenti mund të bisedojë, të mbledhë prova, të zhvillojë polemika. Ai nuk duhet të jetë presion mbi gjykatën për të ndryshuar vendimin, por mund të rishqyrtohet se si është zhvilluar procedura, nëse ka dëshmi, nëse vendimi është marrë nën presion. Vjen koha kur pushteti do të ndryshojë dhe gjërat do të hapen. Nëse ju i mbyllni të gjitha rastet dhe nuk bisedohet për to, ajo do të bëhet një praktikë. Do të merren vendime pa dëshmi të forta. Ndryshe, rasti “Sopot” është një tjetër rast. Pas diskutimit në Kuvend, procesi u kthye përsëri. Edhe aty kishte një dëshmitar të mbrojtur i cili konfirmoi se ishte i detyruar të bashkëpunonte. Por, nuk mund të bëni një paralel. Në rastin e Kezharovskit bëhet fjalë për një informacion të publikuar publikisht. Gjithmonë duhet të ketë një mundësi edhe nëse ka gjasë të rrezikohet dhe të gabohet. Sigurisht se duhet të ketë edhe një kërcënim të përgjegjësisë për dënim me burg nga tre muaj deri në tre vjet, por jo për 4,5 vjet e më shumë. Është absurde të mendojmë se në këtë mënyrë Parlamenti përzihet në punën e gjyqësorit. Ai le të bëjë punën e tij, por duhet të jetë nën presionin e opinionit. Sepse, nëse hapet ky rast, do të vërtetohet puna e MPB-së, e gjykatës, e prokurorisë dhe e të gjithë atyre që janë përfshirë. Ajo mund të jetë një bazë që institucionet kompetente edhe zyrtarisht të zbatojnë procedurën e vërtetimit të përgjegjësisë. Prandaj, mendoj se Parlamenti duhet të diskutojë për këtë rast. Iniciativa për formimin e një komisioni anketues ka arritur me të gjithë 123 deputetët, por problemi tani është se Kryetari Trajko Veljanoski kërkon 20 deputetë të cilët do të mbështesin iniciativën për të shkuar si një vendim formal. Por, unë dyshoj se shumica parlamentare do të mbledhë guximin politik ose do të tregojë kapacitet demokratik. Prandaj apeloj tek deputetët që janë në Kuvend për të mbështetur këtë iniciativë që të mund të diskutojmë në seancë për rastin e gazetarit Tomisllav Kezharovski.

  1. Nëse Ju kuptova mirë, nuk pritni mbështetje nga kolegët Tuaj deputetë ashtu siç nuk morët mbështetje për ndryshimet e Ligjit për mbrojtjen e dëshmitarëve?

Trajanov: Rasti tani është shumë i politizuar. Kishte protesta të ashpra të gazetarëve, ka komente të ashpra nga bashkësia ndërkombëtare, Bashkimi Evropian, Këshilli i Evropës, asociacionet ndërkombëtare të gazetarëve. Ka komente të shumta brenda shtetit. Dhe nuk e di nëse Parlamenti do të mbledhë guxim që deputetët të marrin një vendim të tillë. Unë i thërras që ta bëjmë atë sepse kjo është në interes të Republikës së Maqedonisë.

  1. A do të ketë zgjedhje të reja z-ri Trajanov?

Trajanov: Jo. Unë mendoj se jemi larg nga zgjedhjet e reja. Megjithatë, kjo shumicë parlamentare mori mandatin e qytetarëve. Nuk pres që të ketë zgjedhje të paktën deri në zgjedhjet e ardhshme lokale, kur është e mundur, nëse ka ndonjë marrëveshje politike, të ketë edhe zgjedhje të reja parlamentare. Lidhja Demokratike nuk është partia kryesore e cila i merr vendimet nëse do të ketë zgjedhje të parakohshme apo jo.

  1. Si e vlerësoni situatën e tërësishme shoqërore-politike dhe gjendjen e sigurisë në vend?

Trajanov: Unë dua të theksoj se të gjitha këto protesta janë rezultat i asaj që ne nuk kemi një opozitë të fortë, e cila do të jetë kritikuesi i pushtetit në Parlament. Nëse mund të ndryshohet Kushtetuta e shtetit, të miratohen ligje sistematike për të cilat ka polemikë në opinion, kurse opozita pret që studentët, profesorët, gazetarët, ata të rrënojnë qeverinë, që opozita të vijë në pushtet, unë mendoj se është vështirë që të ndodhë ajo. Nëse opozita është në Parlament, nëse ata e kritikojnë punën e qeverisë, nëse i lexojnë mirë me një kontroll të rreptë të gjitha projektet, mendoj se proceset do të zhvillohen tërësisht ndryshe. Nuk ka demokraci në një vend në të cilin nuk ka opozitë të fortë. Opozita ka një kapacitet të fortë, 34 deputetë plus deputetët e PDSH-së. Ata mund shumë t’i ndryshojnë proceset në Maqedoni dhe prandaj ata sikurse ne do ta kenë përgjegjësinë e tyre.

Shkruaj një koment

Koment(e)

opetceska@inbox7.mk